Bölüm 29: Host Network ve Time Ayarları

Genel Bakış

Host Network ve Time ayarları, Arceris'in çalıştığı host'un DNS çözümlemesi ve zaman senkronizasyonu üzerinde doğrudan kontrol sağlar. Bu ayarlar Arceris yönetim yüzeyi üzerinden yapılandırılır; kaydedildiğinde host'un DNS ve zaman hizmetleriyle entegre edilerek uygulanır.

Erişim: System Settings → Ağ → "Host Ağı & Zaman" sekmesi.

Sekme Açıklaması: "Bu kontroller, host'un DNS ve zaman hizmetlerine uygulanır ve Arceris tarafından yönetilir."

Desteklenen işlevler (v1 kapsamı):

İş	Uygulama
DNS çözümleme	Host'un DNS hizmetiyle entegre edilir (genel ayarlar + varsayılan ağ bağlantısı)
NTP senkronizasyonu	Host'un zaman senkronizasyon hizmetiyle entegre edilir
Saat dilimi	Host'un saat dilimi ayarına uygulanır

Arceris bu sekmede yalnızca kendi yönettiği yapılandırma alanlarını değiştirir; host'un diğer ağ ve zaman ayarlarına dokunmaz. Arceris dışında elle yapılandırılmış DNS/NTP ayarları veya farklı bir ağ yönetim düzeni bulunan hostlarda ilgili ayarlar desteklenmeyebilir; böyle durumlarda ilgili kart devre dışı kalır ve sebep kartın altında belirtilir.

Bu özellik, host'un DNS ve zaman hizmetlerinin Arceris tarafından yönetilebilir olmasını varsayar. Tüm ortamlarda yazılabilir veya desteklenir olmayabilir; her kartta capability badge'i ile durum belirtilir. Sekmenin kısa özeti Bölüm 6'dadır; bu bölüm ayrıca sağlayıcı çıkışı (egress) DNS zincirini, DNS'siz kurulumların görünürlüğünü ve host servis izlemeyi (SNMP) kapsar. Transparent kullanım için ağ yönlendirme modelinin kurulumdan önce kararlaştırılması gerektiği için altyapı önkoşulları Bölüm 3'te ele alınmıştır.

Capability Badge Sistemi

Her ayar kartının sağ üst köşesinde, host'un destek durumunu gösteren bir badge bulunur:

Badge	Renk	Anlamı
Writable	Yeşil	Ayar destekleniyor ve değiştirilebilir
Read-only	Turuncu	Ayar destekleniyor ama yazma yetkisi yok; alanlar devre dışı
Unsupported	Gri	Host bu özelliği desteklemiyor; alanlar devre dışı

Desteklenmeyen durumlarda, kartın altında turuncu bir bilgi kutusunda sebep metni (reason) görüntülenir.

DNS Yapılandırması Kartı

Servis Bilgisi: Kartın alt başlığında kullanılan DNS servisi gösterilir.

Alan	Tür	Etiket	Placeholder	Yardım Metni	Koşul
Primary Resolvers	TokenListInput (virgülle ayrılmış, Enter ile ekleme)	"Birincil Çözümleyiciler"	"1.1.1.1 eklemek için Enter'a basın"	"En fazla 3 IPv4/IPv6 çözümleyici."	dns.supported && dns.writable
Fallback Resolvers	TokenListInput	"Yedek Çözümleyiciler"	"9.9.9.9 eklemek için Enter'a basın"	"Birincil çözümleme yolu kullanılamadığında kullanılır."	dns.supported && dns.writable
Timeout (s)	Number (min 1, max 30)	"Zaman Aşımı (s)"	—	—	dns.supported && dns.writable. Varsayılan: 5
Attempts	Number (min 1, max 10)	"Deneme Sayısı"	—	—	dns.supported && dns.writable. Varsayılan: 2

DNS alanları salt okunur veya desteklenmeyen ortamlarda devre dışı bırakılır.

Doğrulama kuralları: sunucu alanları yalnızca IPv4/IPv6 adresi kabul eder. Zaman Aşımı ve Deneme Sayısı alanları v1'de yalnızca operatör niyetini kaydeder; host'un DNS hizmetine henüz uygulanmaz.

Uygulama Biçimi

DNS kaydedildiğinde Arceris ayarları önce host genelinde, sonra varsayılan ağ bağlantısı üzerinde uygulamaya alır. Host'un ağ yapılandırması dağıtımdan dağıtıma farklı biçimlerde düzenlenir; Arceris uygun uygulama yolunu otomatik seçer — operatörün bu ayrımı bilmesi gerekmez. Uygulama iki garantiyle yapılır:

• Yalnızca DNS ile ilgili yapılandırma değişir; bağlantının diğer ayarları ve mevcut biçimlendirme olduğu gibi korunur.
• Uygulama sırasında ağ bağlantısı düşürülmez; ayarlar kesinti olmadan devreye girer.

Doğrulama ve Geri Alma

Statik modda bir DNS uygulamasından sonra Arceris, yönetilen her ağ bağlantısında yapılandırılmış sunuculardan en az birinin gerçekten devrede olduğunu doğrulamakla yükümlüdür; doğrulanamazsa uygulama başarısız olur ve geri alınır — bayat bir çözücü üzerinden başarı raporlanmaz. Yönetici kaydı atomik başarısızdır: apply başarısız olursa DNS/NTP ayarları hiç kalıcı hale getirilmez. Geri alma, değiştirilen host yapılandırmasını değişiklik öncesi haline eksiksiz döndürür.

Uygulamanın bir parçası olarak Arceris, host'un DNS hizmetini kendiliğinden yeniden yükler; bu adım otomatiktir, ayrıca bir şey yapmaya gerek yoktur. Açılıştaki uzlaştırma (reconcile) en iyi çaba ile çalışır: kalıcı ayarlar açılışta bir kez yeniden denenir, başarısızlık Settings durumunda ve last_apply_error alanında yüzeye çıkar.

.local Bölgesi Uyarısı

Host'un DNS hizmeti, .local TLD'sini mDNS'a ayırmıştır (RFC 6762) ve bu bölgeyi unicast DNS ile çözemez. Bu yapısal bir kısıttır, Arceris hatası değildir — Host DNS ayarı tek başına *.local sağlayıcılarını (ör. llm.corp.local) çözülebilir yapamaz. Panel, arama etki alanları veya etkin sağlayıcı kayıtları arasında .local girdisi tespit ettiğinde DNS kartının altında amber bir ".local bölgesi tespit edildi" uyarısı gösterir ve ilgili adları listeler. Çözüm ya sağlayıcı çıkışı DNS çözücüsünü kurumsal DNS sunucunuza sabitlemektir ya da otomatik modu bırakmaktır (zincir aşağıdadır; otomatik mod Host DNS sunucularını doğrudan sorgular, 8.8.8.8:53'e düşer).

Yapay Zekâ Host Çözümlemesi Görünürlüğü

DNS sunucusu olmayan bir kurulumda eskiden her tarayıcı AI isteği 502 "upstream connection failed" ile düşer (tarayıcı bunu "internet bağlantınızı kontrol edin" diye gösterir), /readyz yeşil kalır ve tek iz hizmet günlüğünde bir satırdı. Artık aşağıdaki yüzeylerin tamamı gerçek bir sorgu yaparak karar verir — yapılandırılmış listeye bakılmaz; boş bir panel listesi DHCP modunda "DNS yok" anlamına gelmez, dolu bir liste de yanlış olabilir:

• Panel bandı: Bu sekmede ve Dashboard'da amber bir bant, çözülemeyen AI host'larını, sorgunun hangi çözücüye gittiğini ve kaynağını (kurulumda sabitlenen sağlayıcı çıkışı çözücüsü / Host DNS paneli / kurulumda seçilen sunucular / 8.8.8.8 varsayılan yedeği / sistem çözücüsü) gösterir. DNS düzeldiğinde bant bir sonraki sayfa yüklemesinde kendiliğinden kaybolur; yeniden başlatma gerekmez. Bant, durumun ağırlığına göre üç biçimde görünür: hiçbir host çözülemiyorsa (tüm AI istekleri başarısız), bazı hostlar çözülemiyorsa veya DNS sunucusu yanıt verip adları tanımıyorsa — bu üçüncüsü izole bir ağda ya da AI servislerini engelleyen bir DNS filtresinde görülür ve uyarı buna göre "DNS girin" yerine filtreden muafiyet önerir.
• Açılış uyarısı: Gateway açılışında AI host'larını bir kez sınar; sağlıklıysa sessiz kalır, değilse çözülemeyen host'ları, sorgulanan DNS sunucusunu ve düzeltme önerisini tek bir WARN satırında loglar.
• Hazır-bulunurluk: /readyz içindeki provider_dns derin denetimi tarayıcı AI host'larını, gateway'in gerçekten kullandığı çözücüyle çözmeyi dener. Varsayılan olarak yalnızca uyarı üretir — hava boşluklu bir kurulumun veya bilerek filtreleyen bir ağın yük dengeleyiciden düşürülmemesi için. Denetimi kritik yaparak DNS çözülemeyen bir kurulumun hazır-bulunurluğunu düşürebilirsiniz: System Settings → Uyarılar & Sağlık → Hazır-Bulunurluk Probu Kademeleme (ayrıntı Bölüm 6'da). Denetimin ayrıntısında çözücünün adresi değil kaynağı gösterilir; /readyz kimliksiz erişilebilir bir uç noktadır.
• Denetim kaydı: Erişilemeyen her AI host'u, sebebiyle (DNS, zaman aşımı, reddedildi, TLS) birlikte 10 dakikada bir upstream_unreachable denetim satırı yazar — olay sözlüğü Bölüm 25'tedir. Yapay zekâ WebSocket trafiği de aynı yapılandırılmış DNS üzerinden çözümlenir.

Sağlıklı bir kurulum için önerilen pratik: corporate ağlarda kendi DNS sunucunuzu Host DNS kartına girin; izole ağlarda sağlayıcı çıkışı DNS çözücüsünü açıkça ayarlayın.

Kurulum Sırasında DNS Sorusu

Kurulum sihirbazı, preflight'ten önce bir DNS adımı çalıştırır: sağlayıcı çıkışı DNS çözücüsü önceden sabitlenmişse adım atlanır ve preflight o çözücüyü denetler. Aksi halde öneri, host'un mevcut üst çözücülerinden (ağdan otomatik öğrenilenler; host içi yönlendirme adresleri atlanır) önceden doldurulur; hiçbir şey bulunamazsa iki kez sorulur ve 8.8.8.8 adını veren bir uyarı gösterilir. Onaylanan sunucular, sağlayıcı çıkışı DNS'inin yedek çözücü listesine kaydedilir — yalnızca gateway'in kendi sorgularını yönlendiren bir tohum; host'un ağ yapılandırmasına asla uygulanmaz. Preflight satırı claude.ai, chatgpt.com ve gemini.google.com adreslerini gateway'in kullanacağı çözücüyle ve gateway'in kendi sırasıyla çözer: hepsi çözülürse ✓, tüm hatalar NXDOMAIN ise "– ATLANDI" (izole ağ veya DNS filtresi), başka bir hata ✗ gösterir.

Sağlayıcı Çıkışı DNS Zinciri

Gateway'in sağlayıcı host'larının GERÇEK IP'lerini bulmak için kullandığı çözücü, host'un çözücüsünden ayrı seçilir — sorgular asla host'un DNS hizmeti üzerinden gitmez (kendi kendine arama döngüsü riski) ve yerel hosts dosyası hilelemesini baypas eder:

Değer	Anlamı
Otomatik (varsayılan)	Zincir: panel Host DNS sunucuları (ilki, port 53, doğrudan) → kurulumda onaylanan yedek çözücü listesinin ilk geçerli girdisi → 8.8.8.8:53. Panelde yapacağınız bir Host DNS değişikliği yeniden başlatma olmadan bir sonraki sorguda etkili olur.
(boş)	Sistem çözücüsü. Yalnızca masaüstü geliştirme kurulumları içindir; yerel hosts dosyası hileleme girdilerinin olduğu yerde güvenli değildir.
host:port veya tcp://host:port	Sabit çözücü; zincirin tamamını ve tohumu baypas eder.

Yedek çözücü listesi girdileri IP veya IP:port olmalıdır; yalnızca ilk geçerli girdi sorgulanır (zincirde yük devretme yoktur), geçersiz girdiler yok sayılır ve açılışta bir kez loglanır.

v1.3.1 davranış değişikliği: Sağlayıcı çıkışı çözücüsü eski kurulumlarda açıkça ayarlanmamışsa artık varsayılan otomatik moddur (panel Host DNS, sonra 8.8.8.8) — eskiden 8.8.8.8:53 sabitlenirdi. Kurulum sihirbazının oluşturduğu kurulumlar zaten otomatik modda olduğundan standart bir kurulumda hiçbir şey değişmez; açıkça boş bırakılmış bir değer hâlâ sistem çözücüsü demektir. Yükseltme notları için Bölüm 32'ye bakınız.

NTP & Saat Dilimi Kartı

Servis Bilgisi: Kartın alt başlığında kullanılan NTP servisi gösterilir.

Alan	Tür	Etiket	Açıklama	Koşul
Enable NTP Synchronization	Toggle (kenarlıklı kutu içinde)	"NTP Senkronizasyonunu Etkinleştir"	"Yapılandırılmış NTP sunucu listesini host'a uygular."	ntp.supported && ntp.writable
Primary NTP Servers	TokenListInput	"Birincil NTP Sunucuları"	Placeholder: "time.example.com eklemek için Enter'a basın". Yardım: "Şema veya port içermeyen en fazla 4 ana bilgisayar adı veya IP."	ntp.supported && ntp.writable
Fallback NTP Servers	TokenListInput	"Yedek NTP Sunucuları"	Placeholder: "time.backup.example.com eklemek için Enter'a basın"	ntp.supported && ntp.writable
Timezone	Dropdown	"Saat Dilimi"	Seçenekler: UTC, Europe/Istanbul, Europe/London, Europe/Berlin, America/New_York, America/Chicago, America/Los_Angeles, Asia/Dubai, Asia/Singapore, Asia/Tokyo (ve mevcut saat dilimi farklıysa o da eklenir). Altında "Tespit edilen mevcut saat dilimi: " (bilinmiyorsa "Bilinmiyor") gösterilir.	ntp.supported && ntp.writable

NTP alanları salt okunur veya desteklenmeyen ortamlarda devre dışı bırakılır.

Doğrulama kuralları: NTP sunucuları şema veya port içermeyen hostname veya IP olmalıdır; minimum yoklama aralığı maksimumun altında olmalıdır; saat dilimi geçerli bir IANA saat dilimi kodu olmalıdır.

Kaydedildiğinde Arceris, NTP sunucu listesini ve saat dilimini host'un zaman hizmetleriyle entegre ederek uygular; uygulama sırasında gereken hizmet yeniden yüklemeleri otomatik yapılır.

Zaman Senkronizasyonu Neden Kritik

Host saatinin doğru olması bir konfor değil, bir doğru çalışma koşuludur:

• Sertifika geçerliliği: Transparent proxy, dinlenen her host için CA'sıyla imzaladığı site sertifikalarını önbelleğe alır; geçerlilik kararı sertifikanın kendi tarihlerinden verilir (48 saat geçerli, süresi dolmadan 24 saat önce yenilenir, bir saate kadar istemci saat kayması tolere edilir). Gateway hostu uyku veya taşınma sonrasında önbellekte geçersiz kalan sertifikayı kendiliğinden yeniden düzenler; ayrıntılar Bölüm 22'de, sertifika yaşam döngüsü işleri Bölüm 32'dedir.
• Kerberos kaydı: Cihaz kaydı (SPNEGO/Kerberos) KDC'nin saat kayması toleransına duyarlıdır; yanlış saat kaydı reddedilir. arceris-dev doctor, cihaz saati ile gateway saatini (HTTP Date başlığı) karşılaştırarak bu sapmayı önceden bildirir.
• Denetim bütünlüğü: Denetim kayıtlarının zaman damgaları ve korelasyonu (Bölüm 25) doğru bir sistem saatine dayanır.

Bu yüzden NTP senkronizasyonunun etkin ve saat diliminin doğru olması, özellikle transparent proxy ve Kerberos kaydı kullanılan dağıtımlarda ilk kurulumda doğrulanmalıdır.

SNMP İzleme (Host Servisleri)

Arceris, host'un disk, RAM ve CPU metriklerini SNMP v2c/v3 ile ağ izleme aracınıza (ör. Zabbix, LibreNMS, PRTG) açar. Yapılandırma System Settings → "SNMP İzleme" sekmesindedir: SNMP etkinleştirildiğinde Arceris host'un SNMP hizmetini Arceris tarafından yönetilen yapılandırmayla güncelleyip devreye alır; v2c topluluk dizesi ve kaynak CIDR'si ya da v3 kullanıcıları (kimlik doğrulama/gizlilik protokolleriyle) tanımlanır, açığa çıkarılacak OID'ler listeden seçilir veya özel OID eklenir. Sekmenin ayrıntısı Bölüm 6'dadır.

Sürüm 1.3.1'den itibaren SNMP hizmeti, tüm bağımlılıklarıyla birlikte kurulum paketinin içinde gelir ve kurulum sihirbazı onu ağa hiç dokunmadan kurar — hava boşluklu (air-gapped) bir hedefte SNMP kutudan çıktığı gibi desteklenir. Kurulum günlüğü, gerçek bir paket veya ağ hatasını artık kurulum kilidi sanmaz; yalnızca gerçek kilit çekişmesi yeniden denenir.

Hata Göstergesi

Eğer son apply işleminde bir hata oluştuysa, iki kartın altında kırmızı bir hata kutusu görüntülenir: "Son host uygulama hatası: ". Bu alan tanılama amaçlıdır; istenen yapılandırmayı temsil etmez — ayarları düzeltip yeniden kaydedin.